Blog prawniczy

Opieka naprzemienna nad dzieckiem

Powstające pomiędzy małżonkami, bądź partnerami żyjącymi w niesformalizowanym związku napięcia, rozbieżności poglądowe do wielu spraw, jak również incydentalne zdarzenia prowadzą niejednokrotnie do nieporozumień prowadzących w ostateczności do decyzji o zakończeniu wspólnego współżycia. Decyzje takie niosą za sobą poważniejsze konsekwencje, gdy owocem danego związku były narodziny dziecka. Wówczas, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawią oni zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, z zastrzeżeniem, iż rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Instytucja opieki naprzemiennej jest w polskim ustawodawstwie instytucją stosunkową młodą. Po raz pierwszy pojawiła się w polskim systemie prawnym w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2016 r. Jej definicji nie znajdziemy w zapisach ustawowych, w związku z czym z właściwe rozumienie powyższej instytucji, jak i przesłanki do jej ustanowienia wypracowało orzecznictwo.

Opieka naprzemienna – orzecznictwo

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2019 r., w sprawie o sygnaturze akt: II SA/Bd 840/19 opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców przez sąd prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. Zgodnie z legalną definicją rodziny, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Jednak, gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem, poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami. W takim przypadku, uznanie za trafne stanowiska, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku rozwodowym jest nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec rodziców, którzy sami ustalili zasady opieki bez uprzedniej ingerencji sądu. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r., w sprawie o sygnaturze akt II SA/Łd 918/17. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie o sygnaturze akt I OSK 1378/17 wyraźnie zaznaczył, iż błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, zgodnie z orzeczeniem sądu, jeżeli zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy sąd ustala się na podstawie dowodów, przy czym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinia biegłych oraz oględziny. Dowodem takim co do zaistnienia opieki naprzemiennej nie musi być więc zawsze dowód urzędowy, a w szczególności odpis orzeczenia sądu powszechnego, czy protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą. Istotne jest, by opieka naprzemienna obojga rodziców była "zgodna z orzeczeniem sądu" - zatem nie może zaistnieć wbrew orzeczeniu sądu powszechnego. Właściwe rozumienie pojęcia opieki naprzemiennej, jak i sposobu jej ustalania ma bardzo istotne znaczenia w zakresie uznawania jej jako podstawy do wypłaty świadczenia wychowawczego „500plus” na rzecz rodzica sprawującego taką opiekę. Pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest bowiem kwestią mogącą podlegać ustalaniu i interpretacji organu prowadzącego postępowanie, lecz fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu powszechnego. Tak więc okoliczność, że wraz z mężem „pozasądownie" ustanowiono opiekę naprzemienną nad dzieckiem nie ma w takim przypadku znaczenia. Dopiero faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, wyrażające się wspólnym z dzieckiem zamieszkiwaniu i utrzymywaniem tegoż dziecka stanowić będzie warunek przyznania świadczenia wychowawczego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2019 r., w sprawie o sygnaturze akt: II SA/Bd 839/19). W przypadku istnienia opieki naprzemiennej, co wymaga orzeczenia sądu, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 listopada 2018 r., w sprawie o sygnaturze akt: II SA/Ol 690/18).

Kiedy może zostać ustalona opieka naprzemienna?

Należy pamiętać, iż dziecko ma prawo do kontaktów z obojgiem rodziców, którzy nie mieszkają razem i to dobra dziecka nawet wobec ewentualnego konfliktu rodziców jest dobrem nadrzędnym. W związku z tym, pomimo panujących często napięć, to przede wszystkim sami rodzice powinni decydować o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Jeśli dziecko koncentruje swoje sprawy życiowe z obojgiem rodziców, zamieszkując i u matki i u ojca, a tym samym co do zasady rodzice po równo dzielą się zajmowaniem dzieckiem, wówczas mamy do czynienia z opieką naprzemienną. Najczęściej opieka naprzemienna wprowadza system tygodniowy lub dwutygodniowy, jednakże pozostaje to do uznania rodziców, lecz zawsze zgodnie z potrzebami dziecka. Oczywistym jest, iż postulowanie opieki naprzemiennej prowadzącej do zmiany miejsca zamieszkania oraz środowiska dziecka nie jest zgodne z jego dobrem, ze względu na fakt, iż prowadzić może do destabilizacji życiowej dziecka. Opieka naprzemienna każdrorazowo wymaga poprawnej i bezkonfliktowej relacji między rodzicami, dobrej komunikacji na temat dziecka i w obecności dziecka, precyzyjny i przewidywalny plan zapewniający łatwą reorganizację w przypadku potrzeby modyfikacji, systematyczne i zrównoważane monitorowanie postępów szkolnych przez oboje rodziców, dowożenie dziecka na zajęcia szkolne i pozaszkolne. Nie bez znaczenia jest również sytuacja finansowa rodziców, jako że opieka naprzemienna oznacza utrzymywanie dwóch domów, w których pełnoprawnym mieszkańcem jest dziecko (A. Gójska, J. Ignaczewski (red.), Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem, Warszawa 2010, s. 431.). W sytuacji nasilonego konfliktu między rodzicami nie można ubiegać się o ustanowienie opieki naprzemiennej nad dzieckiem, gdyż podstawowym warunkiem zastosowania tej formy opieki jest wystąpienie takich warunków, które pozwalają antycypować zgodną współpracę rodziców we wszystkich aspektach wychowawczych. Zatem orzekanie opieki naprzemiennej w sytuacji nasilonego konfliktu między rodzicami stanowi skrajny przykład rozwiązania służącego racjom rodziców i spokojowi sądu, ale sprzecznego z dobrem dziecka (A. Czerederecka, Rozwód a rywalizacja o opiekę nad dziećmi, LexisNexis 2010).

Opieka naprzemienna a alimenty

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości rodziców. Koszty utrzymania dzieci są wysokie, a oprócz potrzeb wynikających z egzystencji, rodzice powinni zapewniać małoletnim możliwości rozwoju o oraz zabezpieczać potrzeby edukacji, poprzez np. zakup zabawek, książek, czy też organizację zajęć dodatkowych. O ile oboje rodzice ponoszą zwykłe koszty utrzymania dzieci w czasie ich naprzemiennego pobytu, typu mieszkanie, media, wyżywienie, odzież. Koszty te kształtują się na podobnym poziomie u każdego z rodziców. I tak z art. 58 § 1 k.r.o. nie wynika, że rozstrzygnięcie o obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka musi w każdym wypadku wyrażać się sumą pieniężną, jaką jeden z rodziców ma świadczyć do rąk drugiego z rodziców. Dlatego, gdy każdy z rodziców osobiście łoży na utrzymanie i wychowanie dziecka, szczególnie dziecka zamieszkującego z każdym z rodziców w powtarzających się okresach, właściwszym i zgodnym z ustawą rozstrzygnięciem może być określenie, że rodzice ponoszą odpowiednie koszty w wysokości równej. Wskazać należy jednak, że sam fakt sprawowania opieki naprzemiennej przez rodziców sam w sobie nie stanowi niejako automatycznej podstawy do ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jednego z rodziców w stosunku do małoletniego dziecka. Z możliwością zasądzenia alimentów można mieć do czynienia w sytuacji, gdy np. jeden z rodziców poza bieżącymi codziennymi wydatkami ponosi koszty zakupów takich jak odzież zgodna z porą roku, wyprawka, koszty leczenia, a więc gdy jeden z rodziców dokonuje „większych" zakupów dla dziecka. Zasądzić alimenty będzie mógł sąd również wtenczas, gdy sytuacja zarobkowa i majątkowa rodziców nie będzie porównywalna, bądź gdy wkład jednego z nich w wychowanie dzieci nie będzie taki sam. Każda sytuacja musi być jednak rozstrzygana indywidualnie przez sąd.

Jeżeli zastanawiają się Państwo nad wprowadzeniem opieki naprzemiennej, chcieliby zweryfikować czy w konkretnej sytuacji jest to możliwe oraz czy pomimo równego podziału czasu spędzanego z dzieckiem mogą Państwo być zobligowani do świadczenia alimentacyjnego i chcą otrzymać indywidulaną, konkretną odpowiedź na wszystkie wątpliwości, zapraszamy do odwiedzenia zakładki Kontakt i umówienia wizyty u jednego z naszych specjalistów w tym zakresie.

Szukasz sprawdzonego radcy prawnego?

Skontaktuj się ze mną