Blog prawniczy

Prawo do zachowku

Zachowek – czym jest i komu przysługuje?

Zgodnie z ustawowymi zasadami dziedziczenia w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Wówczas dziedziczą oni w częściach równych, aczkolwiek część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli natomiast dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. W przypadku braku zstępnych spadkodawcy - powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.

Coraz częściej jednak w celu rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci sporządzany jest testament. Testament jest dokonywaną osobiście, jednostronną oraz odwołalną czynnością prawną. Do jego sporządzenia wymagana jest nadto szczególna forma prawna zawierającą co najmniej jedno rozrządzenie na wypadek śmierci. Co jeżeli testator pominie swoich najbliższych w swoim testamencie? Przysługują im prawo do żądania zachowku.

Komu i kiedy przysługuje prawo do zachowku?

ślenie osób uprawnionych do zachowku wymaga ustalenia, kto w konkretnym przypadku dziedziczyłby spadek na podstawie ustawy. Kwestia ta wymaga zaś w pierwszej kolejności wyjaśnienia, kto jest legitymowany do złożenia oświadczenia w przedmiocie nabycia spadku.

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się:

  • 1) jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym,
  • 2) w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału.

Należy pamiętać, iż przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Do czasu otwarcia spadku roszczenie o zachowek ma charakter potencjalny, gdyż jego istnienie, a zwłaszcza wielkość, nie jest pewna. Prawo to może być, wedle wyboru spadkodawcy, zaspokojone poprzez powołanie do dziedziczenia, zapis czy darowiznę. Jeśli tak się nie stanie, uprawnionym przysługuje roszczenie o zapłatę kwoty potrzebnej do uzupełnienia zachowku, a jeśli w ogóle nic nie otrzymają, przysługuje im roszczenie o pokrycie całego zachowku wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt: VI ACa 1108/17

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku:

  • 1) drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku,
  • 2) darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego,
  • 3) darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Dochodzenie przez osobę uprawnioną do zachowku przysługującego jej roszczenia w pierwszej kolejności następuje przeciwko spadkobiercom zmarłego, w drugiej kolejności w stosunku do osób, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne, w trzeciej natomiast do osoby obdarowanej. Osoba uprawniona musi wykazać, że nie może uzyskać zaspokojenia swego roszczenia od kolejno od wyżej wymienionych, by móc ostatecznie zażądać całej lub części kwoty od obdarowanego. Odpowiedzialność obdarowanego względem uprawnionego ogranicza się jednak do wzbogacenia, będącego skutkiem darowizny wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt: I ACa 1078/13

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Natomiast roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Do biegu terminu przedawnienia oraz zawieszenia roszczenia o zachowek stosuje się ogólne przepisy kodeksu cywilnego.

W przypadku terminu przedawnienia roszczenia o zachowek należy mieć na uwadze, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego

niezawiadomienie uprawnionego do zachowku o fakcie ogłoszenia testamentu jest bez znaczenia prawnego dla rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia o zachowek wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1973 r., sygn. akt: II CR 175/73

Jak wskazuje się nadto dodatkowo w piśmiennictwie - okoliczności subiektywne nie mają żadnego znaczenia dla rozpoczęcia biegu przedawnienia, mogą ewentualnie wpłynąć na ocenę, że podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa.

Jeżeli mają Państwo jakiekolwiek wątpliwości związane z instytucją zachowku, zostali Państwo pominięci w zapisach testamentowych, zastanawiają się nad tym jak obliczyć należne prawo do zachowku czy jak poradzić sobie z wymogami formalnymi wytoczenia ewentualnego powództwa o zapłatę, zespół naszej kancelarii rozwieje wszelkie Państwa wątpliwości. Należy odwiedzić zakładkę Kontakt oraz umówić dogodny dla siebie termin spotkania.

Szukasz sprawdzonego radcy prawnego?

Skontaktuj się ze mną