Rozwód a separacja

Czym różnią się rozwód i separacja

Powstające pomiędzy małżonkami napięcia, rozbieżności poglądowe do wielu spraw, jak również incydentalne zdarzenia prowadzące do nieporozumień często wywołują kryzys małżeński. Brak stosownych reakcji w odpowiednim czasie doprowadza spierających się małżonków do postawienia sobie pytania co dalej? Dokonując analizy swoich zamiarów warto mieć na uwadze jakie podobieństwa oraz różnice występują pomiędzy rozwodem a separacją, oraz jakie powodują skutki.

Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.

Pożycie uznawane jest w doktrynie oraz orzecznictwie za swoistą wspólnotę małżeńską, w skład której wchodzi ogół więzi między małżonkami w 3 sferach, tj. duchowej, fizycznej oraz gospodarczej. Należy jednak pamiętać o odpowiednim interpretowaniu tych postanowień, w odniesieniu do osób starszych. W ich przypadku, gdy ustały wprawdzie więzi fizyczne, z powodu podeszłego wieku, mogą oni kontynuować wspólne pożycie w zakresie pozostałych jego składników, co wystarcza do uznania, że pożycie trwa nadal.

Zupełny rozkład pożycia oznacza zanik wszystkich więzi łącznie. Natomiast trwały rozkład pożycia oznacza natomiast, że doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, iż powrót małżonków do pożycia nie będzie możliwy.

W razie ustalenia istnienia materialnoprawnych przesłanek orzeczenia rozwodu, opisanych powyżej, nie mają dla uwzględnienia powództwa znaczenia same motywy, które skłoniły jednego z małżonków do wytoczenia powództwa, jak np. ucieczka przed wierzycielami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r., sygn. akt III CKU 47/98W).

Jeżeli między małżonkami nastąpił z kolei jedynie zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać orzeczenia przez sąd separacji. Celem separacji jest przeciwdziałanie lekkomyślnemu żądaniu rozwiązania małżeństwa, pozwalająca, gdy miną zburzone emocje i wzajemne urazy, na powrót do wspólnoty rodzinnej.

Orzeczenie separacji wywołuje takie same skutki jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Niemniej samo żądanie orzeczenia separacji i rozwodu różni się. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. Sąd może z kolei orzec separację mimo wyłącznej winy małżonka występującego z żądaniem, ponieważ przepisy prawa takiej negatywnej przesłanki nie przewidują.

Zarówno w wyniku orzeczenia separacji małżonków, jak i orzeczenia o rozwiązaniu związku małżeńskiego przez rozwód między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa. Do majątku objętego wspólnością ustawową stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w części ułamkowej.

Przepisy prawa wymieniają 3 okoliczności zakazujące udzielenia rozwodu, mimo ziszczenia się pozostałych przesłanek, tj.:

  • 1) jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
  • 2) jeżeli rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego innymi niż dobro małoletnich,
  • 3) jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyraził zgodę na rozwód albo drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód, ale jego odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W przypadku separacji za przesłanki negatywne, tj. zakazujące orzeczenia separacji uznaje się jedynie 2 z 3 wymienionych powyżej.

Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Na zgodne żądanie małżonków sąd może zaniechać orzekania o winie. W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. W odniesieniu do separacji ustawodawca celowo wykluczył przesłankę winy, co tym samym nie stanowiło redakcyjnego zaniedbania. Przeniesienie tej przesłanki do instytucji separacji mogłoby bowiem prowadzić do zaostrzenia konfliktu małżeńskiego i osłabiałoby istotnie szansę na uratowanie małżeństwa.

Orzeczenie separacji przynosi takie same skutki jak orzeczenie o rozwodzie, z wyjątkiem:

  • 1) braku możliwości zawarcia małżeństwa, tzn. zawarcie nowego małżeństwa po orzeczeniu separacji nie jest możliwe, ponieważ separacja prawna nie rozwiązuje węzła małżeńskiego. Nadto z racji, iż celem istnienia instytucji separacji jest naprawa związku małżeńskiego, to należy przestrzegać obowiązku wierności, który to może znacznie ułatwić proces naprawy związku małżeńskiego,
  • 2) braku zwolnienia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy, tzn. małżonkowie pozostający w separacji mają obowiązek wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Obowiązek taki nie ogranicza się tylko do pomocy materialnej, np. poprzez dostarczanie środków utrzymania, lecz polega także chociażby na wsparciu psychicznym drugiego małżonka, któremu taka pomoc jest potrzebna,
  • 3) braku podstaw do zmiany nazwiska na przedmałżeńskie, bowiem małżeństwo po orzeczonej separacji nadal trwa.

Orzeczenie sądowe o separacji wyklucza prawo wdowy do renty rodzinnej, chyba że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony. Faktyczne istnienie pożycia pozostaje bez wpływu na prawo do renty rodzinnej, skoro orzeczona przez sąd separacja nie została zniesiona.

W aspektach podatkowych należy mieć na uwadze istotne różnice, które w przypadku orzeczenia separacji, są traktowane podobnie jak gdyby małżeństwo normalnie istniało. Wobec małżonków, wobec których orzeczono separację, należy przyjąć te same zasady opodatkowania darowizn pomiędzy nimi, jakie odnoszą się do małżonków, co potwierdził w wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 373/07 Naczelny Sąd Administracyjny. Należy również pamięta, iż dopóki nie ustaną skutki małżeństwa, małżonkowie podlegają rozliczeniu z tytułu podatku od spadków i darowizn według zasad przewidzianych dla tej grupy podatkowej.

W aspekcie zainicjowania powództwa o orzeczenia rozwodu, bądź separacji warunki formalne pozostają tożsame. Należy w obu przypadkach wnieść pozew (wyjątkiem jest zgodny wniosek małżonków o orzeczenie separacji) do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.

Każdy z tych aspektów w sposób przystępny oraz zrozumiały pomoże Państwu zrozumieć oraz przeanalizować nasz wykwalifikowany zespół. Na wizytę umówią się Państwo w prosty sposób odwiedzając zakładkę Kontakt.

Szukasz sprawdzonego radcy prawnego?

Skontaktuj się ze mną