Blog prawniczy

Umowa spedycji a umowa przewozu

Umowa spedycji a umowa przewozu – najważniejsze różnice

Usługi spedycyjne kwalifikowane są jako jedna z wyspecjalizowanych usług transportowych, ściśle związana z przewozem, umożliwiająca skuteczne i sprawne przemieszczanie przesyłek. Do zakresu tego rodzaju usługi zaliczymy więc różnorodne czynności, które same przez się, tzn. w oderwaniu od procesu transportu przesyłek, nie posiadają szczególnych cech wyróżniających się na tle innych usług. Celem tego rodzaju usług jest zatem uwolnienie się od bezpośredniego wykonywania czynności zmierzających do zorganizowania procesu transportu przesyłek.

Przewóz również należy zaliczyć do kategorii usług transportowych, jednak jego celem jest dokonanie czynności faktycznej polegającej na przemieszczaniu osób lub rzeczy z jednego miejsca w drugie. Celem jest nie tyle samo przewiezienie, ile dowiezienie osoby lub rzeczy do miejsca przeznaczenia w określonym czasie.

W rzeczywistości poprawne odróżnienie dwóch powyższych kategorii usług może sprawiać trudności, co rodzi automatycznie wątpliwości dotyczące stosownego rozróżnienia umowy przewozu od umowy spedycji. Zasygnalizować należy, iż podobieństwa występujące w tych dwóch typach umów sprawiły, iż ustawodawca nie wyłączył możliwości zawarcia przez strony – na zasadzie swobody umów przewidzianej w art. 3531 kodeksu cywilnego - umowy o charakterze mieszanym (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., w sprawie o sygn. akt: V CSK 205/17 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 grudnia 2016 r., w sprawie o sygn. akt: I ACa 804/16). Niemniej celem zarówno tego artykułu, jak i należytego rozróżniania tych dwóch umów w praktyce, wyszczególnić należy przedmiotowo istotne elementy każdej z nich.

Kompleksową analizę, sporządzenie oraz negocjowanie umów zarówno spedycji, jak i przewozu zapewni Państwu doświadczona kadra naszej Kancelarii o czym dowiedzieć się mogą Państwo tutaj.

Umowa spedycji

Zgodnie z brzmieniem art. 794 kodeksu cywilnego przez umowę spedycji spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do wysyłania lub odbioru przesyłki albo do dokonania innych usług związanych z jej przewozem, z zaznaczeniem, iż spedytor może występować w imieniu własnym albo w imieniu dającego zlecenie.

Umowa spedycji zaliczana jest do umów jednostronnie kwalifikowanych, gdyż w roli spedytora może występować jedynie podmiot świadczący usługi spedycyjne w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Dającym zlecenie może być natomiast każda osoba fizyczna lub prawna.

Przedmiotem umowy spedycji jest zorganizowanie przewozu, a więc takie wykonanie czynności towarzyszących przewozowi, aby odbył się on bez komplikacji i w przewidzianym terminie. O kwalifikacji danej czynności jako usługi spedycyjnej decydować jednak będzie kontekst organizacji procesu przewozowego danej przesyłki. W umowie spedycji spedytor zobowiązuje się do określonego świadczenia, polegającego:

  • 1) na wysłaniu przesyłki – wówczas na podstawie konkretnego zlecenia spedycyjnego, spedytor zobowiązuje się do zawarcia umowy przewozu na rachunek zleceniodawcy,
  • 2) na odbiorze przesyłki – wówczas na podstawie konkretnego zlecenia spedycyjnego spedytor zobowiązuje się do dokonania czynności prawnych odbiorcy przesyłki w rozumieniu przepisów przewozowych,
  • 3) na wysłaniu i odbiorze przesyłki łącznie,
  • 4) na innych jeszcze usługach związanych z przewozem wysyłanej lub odbieranej przez spedytora przesyłki – będą to różnorodne czynności, które swój spedycyjny charakter będą zawdzięczały współwystępowaniu z pkt 1-3, natomiast samodzielnie nie będą mogły stanowić odrębnego przedmiotu umowy spedycji.

Umową spedycji nie mogą więc być objęte usługi pozbawione charakteru spedycyjnego i których włączenie do zawieranej umowy uniemożliwiałoby kwalifikację takiej umowy jako umowy spedycji.

Umowa przewozu

Przez umowę przewozu mając na uwadze brzmienie art. 774 kodeksu cywilnego należy rozumieć taki stosunek prawny, w którym przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy.

Umowa przewozu, podobnie jak umowa spedycji będzie umową kwalifikowaną, bowiem ustawodawca przesądził jednoznacznie, iż przewoźnik musi być przedsiębiorcą, który w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, świadczy za wynagrodzeniem usługi przewozu osób lub rzeczy. Analogicznie jak w przypadku umowy spedycji, nie wprowadzono żadnych ograniczeń co do drugiej strony umowy przewozu (pasażera lub organizatora przewozu, czy też wysyłającego, w odniesieniu do przewozu rzeczy) - może nią być dowolny podmiot prawa cywilnego, tj. osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna.

Do elementów przedmiotowo istotnych umowy przewozu należy określenie:

  • 1) przedmiotu przewozu – może to być osoba lub rzecz,
  • 2) trasy przewozu – poprzez wskazanie punktu początkowego i końcowego, przy czym możliwe jest, iż strony umowy przewozu uzgodnią przebieg całej trasy, tzn. łącznie ze wskazaniem punktów pośrednich,
  • 3) należnego przewoźnikowi wynagrodzenia - jego sprecyzowanie należy do stron umowy.

Umowa przewozu jest umową dwustronną, odpłatną, a także umową rezultatu. Przewoźnik zobowiązuje się do dowiezienia osoby lub rzeczy do miejsca przeznaczenia w określonym czasie. W przypadku tej umowy nie może więc być mowy o odpowiednim stosowaniu przepisów o zleceniu, bowiem nie jest to umowa starannego działania.

Różnice między umową spedycji a umową przewozu

Rozróżnienie umowy spedycji z umową przewozu ma niejednokrotnie niebagatelne znaczenie przy możliwości dochodzenia roszczeń związanych z nienależytym wykonaniem umowy zarówno w transporcie krajowym, jak i międzynarodowym. Problematyka ta stanowi istotny aspekt działalności kancelarii, o czym szerzej dowiedzieć się mogą Państwo tutaj.

Podstawą odróżnienia umowy przewozu od umowy spedycji jest treść zobowiązania przyjmującego zamówienie, a nie rodzaj podejmowanych przez niego czynności.

Z umową spedycji mamy do czynienia tylko wtedy, gdy istotą zobowiązania jest organizacja przewozu, a nie jego wykonanie, nawet jeżeli przewóz jest wykonywany przez innego przewoźnika (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2005 r., w sprawie o sygn. akt: I ACa 2051/04).

  • W przypadku, gdy podstawowym obowiązkiem zleceniobiorcy jest więc dokonanie przewozu rzeczy, to w celu usunięcia wątpliwości, czy strony łączy umowa przewozu czy umowa spedycji, niezbędne jest ustalenie, czy do jego obowiązków należą także czynności związane z organizacją przewozu, kwalifikowane jako czynności spedycyjne. Nie ma przy tym znaczenia, czy przyjmujący taką ofertę wykona przewóz osobiście, czy posłuży się dalszym przewoźnikiem. Okoliczność ta nie przekształca takiej umowy w umowę spedycji (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 grudnia 2014 r., w sprawie o sygn. akt: I ACa 461/14).
  • Okoliczność, że przewoźnik nie ma koncesji na przewóz, jak również oddanie przez przewoźnika przesyłki do przewozu innemu przewoźnikowi nie przekształcają umowy przewozu w umowę spedycji. Brak koncesji nie ma wpływu na stosowanie przepisów Konwencji CMR (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2004 r., w sprawie o sygn. akt: I CK 199/04).
  • Jeżeli więc w treści oferty złożonej przewoźnikowi jest mowa tylko o przewozie rzeczy, a żadne konkludentne czynności nie wykazują na istnienie dodatkowych postanowień umownych, obejmujących usługi związane z przewozem, to umowa zawarta przez przyjęcie oferty jest umową przewozu, a nie umową spedycji (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., w sprawie o sygn. akt: V CSK 205/17). Tytułem przykładu, w uzasadnieniu wyżej wskazanego orzeczenia, Sąd wskazywał, iż nie będzie miało znaczenia dla dokonania kwalifikacji umowy jako przewozu, nieposiadanie przez pozwanego środków transportu i nieprowadzenia tego rodzaju działalności oraz zlecenie dokonania przewozu innemu podmiotowi - spółce czeskiej. Nie było podstaw do przypisywania szczególnego znaczenia nazwie zlecenia w sytuacji określenia zobowiązania przyjmującego zlecenie jako przewozu, nawet jeśli pozwany uważał, że chodzi także o czynności spedycyjne. Istotą bowiem umowy było przewiezienie towaru na wskazanej trasie.

Należy pamiętać, iż przyjęcie zlecenia transportowego i przekazanie go do wykonania innemu podmiotowi - jeśli nie towarzyszą temu dodatkowe czynności - nie jest organizacją przewozu, a jedynie wyznaczeniem podwykonawcy do wykonania zleconego przewozu. Niemniej każda sytuacja sporna winna zostać zweryfikowana przez profesjonalistę, w związku z czym zalecamy każdorazowo Kontakt z jednym z naszych specjalistów.

Szukasz sprawdzonego radcy prawnego?

Skontaktuj się ze mną