Blog prawniczy

Zbycie udziału w spadku

Zbycie udziału w spadku

Jedyna droga zakończenia stanu wspólności majątku spadkowego to dział spadku. vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt: V CSK 63/09)

Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Oznacza to, iż każdy ze współspadkobierców niezależnie od woli pozostałych, może zrezygnować z pozostawania w takiej wspólności i dokonać zbycia przypadającego mu udziału w spadku na inną osobę, bądź to nienależącą do kręgu spadkobierców bądź to na innego spadkobiercę. W zakres takiej czynności wchodzić będą wówczas wszystkie prawa i obowiązki, jakie przysługiwałyby współspadkobiercy z tytułu dziedziczenia. Zbycia można dokonać w formie sprzedaży, darowizny lub zamiany.

Nie można dopuścić do zawierania nieznanych ustawie umów o porządek dziedziczenia. Do tego (…) sprowadza się m.in. umowa opierająca się na wyzbyciu się prawa do dziedziczenia za zapłatą. Tak skonstruowana umowa narusza bezwzględnie obowiązujące przepisy o odpowiedzialności za długi spadkowe (vide: wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt: III Ca 1554/18).

Procedura i forma zawarcia umowy sprzedaży udziału w spadku

Ze względu na bezpieczeństwo obrotu prawodawca zastrzegł formę aktu notarialnego dla czynności dokonywanych w celu zbycia spadku. Konieczność zachowania formy jest niezależna od tego, czy w skład spadku wchodzi nieruchomość, oraz dotyczy zarówno umowy o zbycie całości spadku, jak też i udziału w nim (vide: postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt: VI Ca 738/16). To samo dotyczy umowy przenoszącej spadek, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do zbycia spadku. Spadkobierca chcący zbyć swój udział, może tego dokonać w każdym czasie, pod warunkiem jednak, że spadek już przyjął. Umowa zawarta przed przyjęciem spadku jest nieważna. Za nieważną należy także uznać umowę przedwstępną zbycia spadku zawartą przed przyjęciem spadku.

Z chwilą zawarcia umowy o zbycie spadku, jeśli w umowie nie postanowiono inaczej, nabywca uzyskuje uprawnienie do pobierania korzyści wynikających z przedmiotów tworzących spadek, a w szczególności zaś uprawnienie do pobierania pożytków. Na nabywcę przechodzą również ciężary związane z przedmiotami wchodzącymi w skład spadku, w tym świadczenia publiczne takie jak podatki oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy. Strony w umowie mogą jednak postanowić odmiennie i samodzielnie określić moment przejścia na nabywcę powyższych praw i obowiązków, tj. inny niż chwila zawarcia umowy o zbycie spadku.

Sprzedaż udziału spadku bez zgody innych spadkobierców oraz obowiązki stron

Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Tym samym o ile każdy ze współspadkobierców może korzystać z całego spadku, ale tak, aby dało się to pogodzić ze współkorzystaniem ze spadku przez pozostałych spadkobierców, o tyle w odniesieniu do każdego ze współspadkobierców należy przez to rozumieć korzystanie z przysługującego mu udziału w spadku. Do czasu działu spadku udział ten stanowi samodzielny, zbywalny składnik majątku spadkobiercy, podlegający dziedziczeniu. Każdy ze spadkobierców ma obowiązek współdziałać w zarządzie spadkiem. Zarówno, gdy spadek przynosi pożytki, jak i straty, to w obydwóch sytuacjach partycypują wszyscy spadkobiercy proporcjonalnie do wielkości udziałów, jakie w tym spadku posiadają.

Sprzedaż udziału spadku to specyficzne na gruncie prawa uprawnienie, z którego można korzystać jeszcze przed działem spadku, a które w istocie prowadzi do częściowego działu spadku. Spadkobierca może w takiej sytuacji zbyć udział w przedmiocie należącym do spadku.

Brzmienie art. 39 kodeksu cywilnego przesądza, że współwłaściciel jest wyłącznie uprawniony w stosunku do swego udziału, który jednoznacznie wskazuje, iż „każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.” Niemniej należy bezwzględnie pamiętać o ograniczeniu wprowadzonym w przepisach prawa spadkowego. Mianowicie spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku. Skutkiem wyrażonej w ten sposób sankcji jest w ostateczności przeprowadzenie działu spadku w taki sposób, jakby rozporządzenia w ogóle nie było (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., sygn. akt: V CKN 1298/00). Jeśli jednak przy dziale spadku przedmiot ten przyznany zostałby zbywcy, to rozporządzenie będzie w pełni ważne i skuteczne. Dopiero spadkobierca, który spadek przyjął, może ten spadek zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego.

Sprzedaż spadku jako uniknięcie uciążliwej procedury

Należy pamiętać, iż przepisy dotyczące spadkobrania nie przewidują możliwości "zrzeczenia się spadku" czy udziału w nim na korzyść innej osoby, w tym także na korzyść innego spadkobiercy. Spadkobierca ustawowy może zrzec się dziedziczenia tylko w drodze umowy notarialnej zawartej z przyszłym spadkodawcą (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1984 r., sygn. akt: III CRN 35/84).

Wielość spadkobierców może rodzić problemy, w szczególności, w sytuacji, gdy pomiędzy nimi nie sposób dojść do porozumienia. Można je rozwiązywać na wiele sposobów – umownie, bądź sądownie ustalając zasady podziału masy spadkowej. Nie mniej obydwie procedury często kosztują Nas sporo nie tylko pieniędzy, lecz także nerwów, niepotrzebnych rodzinnych starć oraz zatargów. Jednym z najistotniejszych uprawnień każdego ze spadkobierców jest w takim stanie rzeczy uprawnienie do samodzielnego rozporządzania własnym udziałem w spadku. Celem spadkobierców niejednokrotnie jest chęć jego szybkiego spieniężenia i uzyskania od nabywcy korzyści majątkowej jeszcze przed działem spadku. Wielką zaletą jest wówczas fakt, iż spadkobierca w momencie zawarcia umowy nie musi legitymować się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku (in. aktem poświadczenia dziedziczenia).

W innym wariancie, w przypadku umów pomiędzy współspadkobiercami celem umownego zbycia spadku może być również skorygowanie przypadających każdemu z nich ze spadku udziałów. Zbycie udziału w spadku musi nastąpić jednak przed formalnym podziałem spadku.

Nie jest wymagane dokonywanie oceny skuteczności zbycia udziału spadkowego w kontekście uprawnień przysługujących pozostałym spadkobiercom (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2000 r., sygn. akt: I CKN 274/00).

Na koniec warto podkreślić, że nawet w przypadku spraw spadkowych przy większej liczbie spadkobierców należy dążyć do uproszczenia stanu prawnego spadkobierców, w czym niejednokrotnie pomagał zespół naszej Kancelarii, m.in. poprzez znalezienie potencjalnych nabywców udziału spadku, czy też właściwą analizę i zaproponowanie rozwiązania dla konkretnego przypadku kręgu spadkobierców. Tym samym zachęcamy do odwiedzenia zakładki Kontakt i umówienia dogodnego dla Państwa terminu celem wyboru sprawnego oraz ekonomicznie najbardziej opłacalnego rozwiązania w sytuacji, w której się Państwo znaleźliście.

Szukasz sprawdzonego radcy prawnego?

Skontaktuj się ze mną